Odkładamy na nieprzewidziane wydatki, wakacje, mieszkanie i spokojniejszą przyszłość. Ale samo odkładanie pieniędzy to dopiero początek. Liczy się również to, gdzie je trzymamy, kiedy będziemy ich potrzebować i ile z ewentualnego zysku pozostanie po podatkach. Październik to dobry moment, aby przyjrzeć się swoim oszczędnościom oraz dwóm rozwiązaniom długoterminowym: IKE i IKZE.
Ile oszczędności mają Polacy?
Według szacunków Analiz Online na koniec marca 2026 r. oszczędności polskich gospodarstw domowych wynosiły 2,99 bln zł, o 2,9% więcej niż na koniec 2025 r. Około 66% wartości uwzględnionych w zestawieniu stanowiły depozyty i gotówka. To obraz oszczędności w skali kraju, obejmujący również aktywa emerytalne, a nie kwota dostępna przeciętnej rodzinie na bieżące wydatki. Raport opublikowano 10 lipca 2026 r.; dane dotyczą końca pierwszego kwartału. Źródło: Analizy Online.
Nowsze badanie ankietowe pokazuje, jak bardzo różnią się sytuacje poszczególnych osób. W wynikach opublikowanych 8 września 2026 r. co czwarty respondent deklarował brak oszczędności, a 14% zgromadziło ponad 100 tys. zł. Spośród osób oszczędzających lub inwestujących 55% robiło to regularnie. Badanie przeprowadzono w lipcu 2026 r. na panelu Ariadna, w ogólnopolskiej próbie 1040 dorosłych, metodą internetową CAWI. To deklaracje badanych, nie analiza sald ich rachunków. Źródło: badanie oszczędności Polaków.
Jak oszczędzamy i na co odkładamy?
W tym samym badaniu wśród odkładających pieniądze najczęściej wskazywano konto oszczędnościowe (65%), lokatę krótkoterminową (38%) i gotówkę (29%). Obligacje skarbowe wskazało 17%, a IKE 11%. Można było wybierać więcej niż jedną odpowiedź, dlatego odsetki nie sumują się do 100%. Wśród oszczędzających lub inwestujących najczęstszym celem była rezerwa na nieprzewidziane wydatki (53%); emeryturę oraz wakacje i podróże wskazywało po 28%. Źródło: wyniki badania z lipca 2026 r..
Te potrzeby warto rozdzielić. Pieniądze na pilną naprawę samochodu powinny być łatwo dostępne. Środki na cel za kilka lat wymagają rozwiązania dopasowanego do terminu wydatku. Oszczędności emerytalne mają znacznie dłuższy horyzont. Jedno konto nie musi spełniać wszystkich trzech zadań.
IKE i IKZE: rozwiązania na przyszłość, nie zwykłe lokaty
IKE to Indywidualne Konto Emerytalne, a IKZE to Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego. Nie są nazwami jednej inwestycji ani obietnicą określonego oprocentowania. To formy oszczędzania z preferencjami podatkowymi, w których dostępne instrumenty zależą od instytucji i umowy. Można posiadać jednocześnie IKE i IKZE; każde jest kontem indywidualnym, a nie wspólnym rachunkiem małżonków. Źródło: informacje ministerstwa o IKE.
Obok kont oszczędnościowych, lokat, obligacji czy innych inwestycji mogą być elementem własnego planu. Nie powinny jednak zastępować całej rezerwy potrzebnej na nagłe wydatki. Ulga podatkowa nie eliminuje ryzyka wybranego instrumentu ani opłat.
Korzyści teraz i w przyszłości
| Co porównujemy? | IKE | IKZE |
|---|---|---|
| Korzyść przy wpłacie | Brak odliczenia wpłaty w PIT. | Wpłatę można odliczyć od dochodu albo przychodu, zależnie od sposobu opodatkowania i w granicach przysługującej ulgi. |
| Korzyść przy wypłacie spełniającej warunki | Zwolnienie z 19% podatku od zysków kapitałowych. | 10% zryczałtowany podatek od całej wypłacanej kwoty, zamiast opodatkowania zwrotu według skali PIT. |
| Podstawowy limit wpłat w 2026 r. | 28 260 zł | 11 304 zł |
| Wyższy limit dla uprawnionych osób prowadzących pozarolniczą działalność | Nie ma odrębnego wyższego limitu. | 16 956 zł |
| Wcześniejsze wycofanie pieniędzy | Co do zasady 19% podatku od wypracowanego dochodu; możliwy także częściowy zwrot środków pochodzących z własnych wpłat. | Tylko zwrot całości; zwrócona kwota podlega opodatkowaniu według skali PIT. |
Źródła tabeli: limit IKE, limity IKZE, zasady IKE, zasady IKZE, ulga w PIT. Wyższy limit IKZE dotyczy osób prowadzących pozarolniczą działalność w rozumieniu art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Kiedy można wypłacić pieniądze na preferencyjnych zasadach?
IKE: zasadniczo po ukończeniu 60 lat albo po ukończeniu 55 lat i nabyciu uprawnień emerytalnych. Dodatkowo trzeba dokonywać wpłat w co najmniej pięciu latach kalendarzowych lub wpłacić ponad połowę wartości wszystkich wpłat nie później niż pięć lat przed złożeniem wniosku o wypłatę. Dla osób urodzonych przed 1949 r. przewidziano szczególne, krótsze okresy. Przy zwrocie środków wcześniej przeniesionych z PPE obowiązują dodatkowe zasady. Źródło: warunki IKE.
IKZE: po ukończeniu 65 lat, pod warunkiem dokonywania wpłat w co najmniej pięciu latach kalendarzowych. Samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie wystarcza. Podatek 10% obejmuje wtedy całą wypłatę, nie tylko zysk. Przykładowo przy jednorazowej wypłacie 100 000 zł podatek wynosi 10 000 zł, a do oszczędzającego trafia 90 000 zł. To ilustracja podatku, nie prognoza wartości konta. Źródło: warunki IKZE.
Ile może dać ulga na IKZE? Przykład 6000 zł
Wpłata 6000 zł w 2026 r. może zmniejszyć podatek rozliczany za ten rok:
- o 720 zł, jeżeli całe odliczenie obniża dochód opodatkowany stawką 12%;
- o 1140 zł, przy podatku liniowym 19%;
- o 1920 zł, jeżeli całe odliczenie obniża dochód opodatkowany stawką 32%.
To obliczenia przy założeniu wystarczającej podstawy opodatkowania i możliwości wykorzystania całego odliczenia. Przy przejściu między progami wynik będzie inny. U ryczałtowca korzyść zależy od właściwej stawki lub stawek ryczałtu.
Wpłatę odlicza się od dochodu lub przychodu, a nie bezpośrednio od podatku. Wpłaty z 2026 r. uwzględnia się w zeznaniu rocznym składanym w 2027 r., nie przy obliczaniu bieżących zaliczek. Niewykorzystanego odliczenia z powodu zbyt niskiego dochodu lub przychodu nie przenosi się na kolejne lata. Warto zachować dowody wpłat. Źródło: Ministerstwo Finansów, ulga na IKZE.
Dzisiejszej ulgi IKZE nie należy utożsamiać z ostateczną opłacalnością. Trzeba uwzględnić późniejszy podatek, koszty, wynik inwestycji oraz to, czy zaoszczędzony podatek zostanie wydany, czy również odłożony.
Od czego zacząć w październiku?
- Spisz cel i termin. Oddziel rezerwę awaryjną od pieniędzy odkładanych na emeryturę.
- Ustal kwotę możliwą do utrzymania. Regularne 100 lub 200 zł może być rozsądniejszym początkiem niż jednorazowa wpłata, która pozbawi Cię płynności.
- Porównaj konkretne oferty. Sprawdź opłaty za prowadzenie, zarządzanie i transakcje, dostępne instrumenty oraz warunki przeniesienia środków.
- Dopasuj ryzyko. Inwestycje mogą przynosić straty. Sam skrót IKE lub IKZE nie gwarantuje kapitału, zysku ani ochrony przed inflacją.
- Policz podatki przed wpłatą. Przy IKZE uwzględnij swoją rzeczywistą sytuację podatkową. Nie wpłacaj maksymalnej kwoty wyłącznie dlatego, że istnieje roczny limit.
Miesiąc oszczędzania nie musi kończyć się wielką deklaracją. Wystarczy decyzja, którą da się powtarzać. Najważniejszy jest plan dopasowany do domowego budżetu, a IKE i IKZE mogą być jednymi z narzędzi do jego realizacji.
Stan prawny i limity sprawdzone na 6 października 2026 r. Artykuł ma charakter edukacyjny, nie stanowi indywidualnej rekomendacji inwestycyjnej ani porady podatkowej. Zasady podatkowe mogą się zmieniać. Grafika ma charakter ilustracyjny, a przedstawiony wykres nie jest prognozą wyników.